Samtang nalingaw ang ubang pamilya sa ilang alaga nga iring ug iro daghan usab karon ang namroblema sa samang mga alaga. Kini rungod sa peligro sa pinaakan niini nga mga paboritong hayop sa matag pamilya.
Naalarma ang pipila ka mga beterinaryo karon tungod sa padayon nga pagtaas sa ihap sa mga biktima sa pinaakan sa iro ug iring. Tungod sa peligrong dala sa pinaakan niini nga mga hayop kinahanglang masabtan sa tanan ang maong isyu.
Peligro sa Pinaakan
Ang pinaakan sa iro, iring ug uban pang mananap mahimong magdala ug klase-klaseng kagaw nga moresulta sa impeksyon nga delikado sa mataptan niini. Nag-una ug pinaka kasagarang kagaw nga mahimong motakud tungod sa pinaakan mao ang tetanus apan ang mas delikado ug kumplikado niini mao ang makapatay nga rabies.
Ang rabies usa ka virus nga mahimong makatakod pinaagi sa laway. Apan sa ulahing mga pagtuon nadiskubrehan sa mga ekseperto nga mahimo na usab kining motakud pinaagi sa luha ug balahibo. Ug ang kaniadto nga ginaingung mag gikan lamang kini sa mga mammals o mananap nga manganak ug diretso pn sa ulahingmga pagtuon sa mga siyengipiko ilang nadiskubrehan nga anaa na usab kini sa mga langga ug reptiles nga mga mananap.
Ang rabies kung motakud mahimong moresulta sa nerbyos ug pagka bayolente hangtud sa pagkabuang ug pagkamatay…hinungdan nga giila kining peligroso kung dili mapakgang.
Dungan sa rabies mao ang tetano nga makaapekto usab ug dakung peligro sa nervous system ug kasing-kasing hinungdan nga makamatay usab kini kung dili mapakgang.
Remedyo sa Pinaakan
Dugay nang katuigan nga nakahimo ug bakuna o pangontra batok rabies ug tetano ang siyensya. Ang kulang na lang mao ang disiplina sa matag panimalay ug prayoeidad sa gobiyerno
Bisan sayud na ang katawhan sa peligrong dala sa mga mananap daghan gihapon ang wala maghatag niini ug seryosong pagtagad. Sa bag-ong datus sa Department of Health (DOH) ilang nasuta nga kasagang kaso karon sa mga pinaakan wala na mag gikan sa sa mga way tagiya o layas nga mga mananap kundili sulod na sa mg panimalay o gikan sa mga alga ug binuhi. Buot pasabot nikumpyansa na ug maayo ang komunidad. Butang nga dili angay mahitabo.
Kung magkumpyansa ang katilingban mosunod niini ang dili pagpabakuna sa ilang mga binuhi batok rabies ug tetano.
Sa kabahin usab sa gobiyerno, dili malikayan nga nikunhod na ang ilang pag tagad sa rabies ug tetano. Una kining makita sa prayoridad sa programa sa pag gahin ug pondo alang pagpalig-on ug pagpakusog sa programa sa bakuna sa hayop ug tao batok rabies ug tetano.
Tungod dili tanang hayop adunay nagbuhi o nanag-iya kinahanglan pakusgan usab sa gobiyernong lokal ang pagpatuman balaud nga nagbawal sa mga hayop sa kadalanan aron malikayan nga adunay mapaakan o matakdan sa rabies ug tetano nga posibleng dala sa layas nga mananap. Kinahanglan nga matag LGU adunay “animal pound” ug dakpon gyud sa ilang mga personahe ang mga latagaw nga hayop.
Kinahanglan usab dugangan sa gobiyerno ang pondo matag tuig alang sa programa batok mga sa mga kasong pinaakan sa mananap ilabina iro ug iring.
REPUBLIC ACT No. 9482 May 25, 2007
AN ACT PROVIDING FOR THE CONTROL AND ELIMINATION OF HUMAN AND ANIMAL RABIES, PRESCRIBING PENALTIES FOR VIOLATION THEREOF AND APPROPRIATING FUNDS THEREFOR
Kini nga balaud nagmando sa pagsumpo ug pagwagtang sa rabies sa tawo ug mananap sa Pilipinas pinaagi sa mandatory nga pagpabakuna sa binuhi, pagrehistro, ug responsable nga pagpanag-iya. Nagkinahanglan kini og tinuig nga pagbakuna alang sa mga iro sugod sa 3 ka bulan ang edad, mga lagda sa higot sa publiko, ug ang mga tag-iya adunay tulubagon sa medikal nga gasto sa pinaakan.
Tungod niini nagmugna ang DOH ug programa nga magtukod ug Animal Bite Treatment Center (ABTC) sa mga pampublikong Ospital ug nagdasig sa mga LGU nga magtukodusab niini sa ilang mga Health Centers. Apan dili tanang LGU ang nagparuman niini ug ensakto. Kasagrang problema ang kakulang sa medisina, bakuna ug pasilidad. Niining ulahi NADISKUBREHAN SA ISYU KARON nga kulang pud diay ug “TRAINED NURSE” ang mga Public Healthcare Unit ug Health Centers sa lokal…hinungdan nga daghan ang nagreklamo kahinay sa serbisyo. Sa ubang mga ABTC, pananglitan adunay isa o duha lamang ka “TRAINED NURSE” nga gaserbiyo sa gatusan ka mga pasyenteng napaakan. Dugangan pa ni sa kakulangon sa tambal ug bakuna tungod kung naa man supplier, apan kulang ang kapasidad nga ma-deliver ug paspas ang mga bakuna ug medesina. Isang rason usab ang dakung iakulangon sa pondo.
Matud pa sa nahinabi sa ISYU KARON nga Health Officer kinahanglan niyaug Regular Status nga mga TRAINED NURSE aron molungtad ug dugay sa serbisyo sa ABTC ug makatabang sa padayon nga pagkalma sa sistema sa operasyon niini…butang nga dili nila mahimo rungod kulang ang gikolokar nga personahe sa peograma ug kulang usab ang pindo alang niini.
Gitutokan ug gisulat kini nga ISYU KAYON agi ug pag awhag sa tanan ingun man ang mga gobiyernong lokal nga hatagan ug mas seryong pagtagad kini nga ISYU KARON.
